Bloki z wielkiej płyty są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów polskich miast. Budowane na dużą skalę przede wszystkim w drugiej połowie XX wieku miały umożliwić szybkie zwiększenie liczby mieszkań. Dzisiaj wiele z tych budynków ma już kilkadziesiąt lat, ale nadal stanowią ważną część krajowego zasobu mieszkaniowego.

Jeszcze kilkanaście lat temu regularnie pojawiały się pytania, czy wielka płyta zbliża się do końca swojej trwałości. Obecnie problem należy rozpatrywać inaczej. Nie można określić jednej daty przydatności wszystkich takich budynków. Ich rzeczywisty stan zależy między innymi od zastosowanego systemu konstrukcyjnego, jakości wykonania, późniejszego utrzymania, przeprowadzonych remontów oraz oddziaływania warunków atmosferycznych.

Dlatego zamiast zastanawiać się nad jedną datą końca wielkiej płyty, coraz większą uwagę poświęca się jej modernizacji.

Stan techniczny trzeba oceniać indywidualnie

Budynki wykonane w technologii wielkopłytowej nie tworzą jednolitej grupy. W Polsce stosowano różne systemy, a poszczególne obiekty były wykonywane w różnych okresach i przez różnych wykonawców.

Po kilkudziesięciu latach użytkowania istotne znaczenie ma więc diagnostyka konkretnego budynku.

Widocznymi sygnałami problemów mogą być między innymi rysy i pęknięcia, ubytki betonu, korozja elementów stalowych, zawilgocenia, problemy w obrębie balkonów i loggii czy uszkodzenia dachów oraz systemów odprowadzania wody.

Nie wszystkie nieprawidłowości można jednak rozpoznać na podstawie oględzin elewacji. Szczególnej uwagi wymagają połączenia poszczególnych elementów prefabrykowanych oraz stan warstwowych płyt ścian zewnętrznych.

Z tego względu przed większym remontem lub termomodernizacją potrzebna jest odpowiednia ocena techniczna. Pozwala określić, jakie prace powinny zostać wykonane i w jakiej kolejności.

Termomodernizacja wielkiej płyty ma coraz większe znaczenie

Duża część bloków z wielkiej płyty powstawała w czasach, gdy wymagania dotyczące energooszczędności budynków były znacznie mniej rygorystyczne niż obecnie. Wysokie zapotrzebowanie na energię do ogrzewania jest więc jednym z najważniejszych problemów starszego budownictwa wielorodzinnego.

Wiele bloków zostało już ocieplonych, jednak zakres i jakość wykonanych wcześniej prac są bardzo różne. W przypadku kolejnych modernizacji coraz większego znaczenia nabiera kompleksowe podejście do całego budynku.

Prace mogą obejmować ocieplenie ścian zewnętrznych, stropodachu oraz stropów nad nieogrzewanymi pomieszczeniami, modernizację instalacji grzewczej, wymianę lub poprawę parametrów stolarki, a także zastosowanie odnawialnych źródeł energii tam, gdzie jest to technicznie i ekonomicznie uzasadnione.

Celem nie jest jedynie zmiana wyglądu elewacji. Dobrze zaplanowana termomodernizacja powinna przede wszystkim ograniczyć zapotrzebowanie na energię i poprawić komfort użytkowania mieszkań.

Ocieplenie nie może ukrywać problemów konstrukcyjnych

W przypadku budynków z wielkiej płyty szczególnie ważna jest właściwa kolejność działań. Nowa warstwa termoizolacji nie powinna być sposobem na zakrycie istniejących uszkodzeń.

Najpierw należy określić stan techniczny konstrukcji i w razie potrzeby wykonać niezbędne naprawy lub wzmocnienia. Dopiero wtedy można prawidłowo zaprojektować i wykonać system ocieplenia.

Dotyczy to między innymi stanu warstwy fakturowej prefabrykowanych ścian zewnętrznych i jej połączenia z warstwą konstrukcyjną. W niektórych budynkach konieczne może być wykonanie dodatkowych zamocowań.

Takie podejście ma znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa, jak i trwałości późniejszej termomodernizacji.

Wielka płyta może korzystać ze wsparcia na termomodernizację

Modernizacja wielorodzinnych budynków mieszkalnych jest obecnie wspierana przez państwo. Jednym z dostępnych rozwiązań jest premia termomodernizacyjna przeznaczona między innymi dla spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych.

W przypadku budynków wykonanych w technologii wielkopłytowej przewidziano dodatkowe rozwiązanie związane ze wzmocnieniem połączeń warstwy fakturowej z warstwą konstrukcyjną płyt ścian zewnętrznych.

Ma to szczególne znaczenie, ponieważ modernizacja wielkiej płyty często wymaga połączenia prac poprawiających efektywność energetyczną z działaniami dotyczącymi stanu technicznego samego budynku.

Nowa elewacja to także prawidłowo wykonane detale

Jednym z najbardziej widocznych efektów termomodernizacji jest zmiana elewacji. Stare, szare bloki po wykonaniu ocieplenia często całkowicie zmieniają swój wygląd. Estetyka jest jednak tylko jednym z elementów prawidłowo wykonanego systemu ETICS.

Duże znaczenie mają detale, szczególnie w miejscach połączeń różnych elementów elewacji. Dotyczy to między innymi narożników, ościeży okiennych i drzwiowych, dolnych krawędzi powierzchni elewacyjnych oraz miejsc wymagających wykonania dylatacji.

Profile elewacyjne Bella Plast przeznaczone do systemów ociepleń pomagają prawidłowo wykonywać takie detale. Listwy przyokienne umożliwiają wykonanie połączenia systemu ETICS ze stolarką, profile okapnikowe pomagają prawidłowo odprowadzać wodę, a odpowiednio zastosowane profile dylatacyjne pozwalają wykonać wymagane przerwy dylatacyjne w systemie.

Przy dużych powierzchniach elewacji bloków mieszkalnych jakość wykonania takich pozornie niewielkich elementów może mieć duże znaczenie dla trwałości całego rozwiązania.

Wielka płyta pozostanie z nami na długo

Nie ma możliwości ani potrzeby szybkiego zastąpienia wszystkich osiedli z wielkiej płyty nową zabudową. Znacznie bardziej realnym kierunkiem jest dalsza modernizacja istniejących budynków.

Sprzyjają temu również zmiany zachodzące w europejskiej polityce dotyczącej budynków. W kolejnych latach coraz większy nacisk będzie kładziony na poprawę efektywności energetycznej istniejącego zasobu mieszkaniowego i stopniowe ograniczanie zużycia energii.

Dla bloków z wielkiej płyty oznacza to kolejną falę remontów i termomodernizacji. W wielu przypadkach nie będzie chodziło już o proste dołożenie warstwy styropianu i wykonanie nowego tynku, ale o kompleksową ocenę budynku, naprawę jego słabych punktów i poprawę parametrów energetycznych.

Wielka płyta nie jest więc wyłącznie reliktem budownictwa poprzedniej epoki. To nadal ogromna część polskich miast, która po odpowiedniej modernizacji może służyć mieszkańcom przez kolejne dekady.